نگاهی اختصاری به روابط شخصی زن و شوهر در قانون مدنی

از آنجا  که سعادت یک خانواده در گروی  اخلاق و رعایت حریم آن است ؛ قانون نمی‌تواند به تنهایی ضامن خوشبختی و آرامش خانواده تلقی گردد و به نظر می‌رسد که قانون آخرین راه ، برای رفع اختلافات و منازعات خانوادگی باشد .

---

در ماده 1102 قانون مدنی آمده است : ( همین که نکاح بطور صحت واقع شد ، روابط  زوجیت بین طرفین موجود ، وحقوق و تکالیف زوجین در مقابل همدیگر برقرار می‌شود ) ؛ پس در تعریف روابط زوجیت باید آن را مطلق و معنایی گسترده دانست که همه روابط مالی و غیرمالی زوجین را در برمیگیرد و از حصار معنای لغوی و عرفی آن خارج می‌شود.

در قانون ؛ آثار حقوقی نکاح بر دو بخش است بخشی دارای آثار مالی و بخشی دیگر در خصوص  روابط غیر مالی می‌باشد . در این نوشتار ما جنبه غیرمالی (شخصی ) موضوع نکاح  را از نظر می‌گذرانیم.

مبحث یکم : تکالیف مشترک زوجین

الف- حسن معاشرت

حسن معاشرت از ماده 1103 قانون مدنی استنباط می‌شود .ماده 1103: ((قانون مدنی ایران ، زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگر هستند .))

معاشرت ( بضم میم و فتح شین  ) به معنای باهم زندگی کردن ، با یکدیگر دوستی و آمیزش داشتن است . (1) هر امری که احترام و محبت را در این رابطه خدشه دار کند و یا  از نظر عرف ناپسند تلقی گردد سوء حسن معاشرت است . اهمیت حسن معاشرت در خانواده را می‌توان از آیات و روایات موجود آشکارا دریافت.

خداوند متعال در آیه 19 سوره نساء می‌فرماید : ((با همسرانتان با اخلاق  نیکو معاشرت نمایید )) .

همچنین  در آیه 21 در سوره روم بیان می‌دارد : (( از نشانه‌های خداوند آن است که برای شما همسرانی آفرید که با آنان ارامش یابید و میان شما عشق و مهربانی برقرار ساخت )).

کاملترین مومنان از حیث ایمان خوش خلقترین آنهاست ، و شایسته ترین شما آنهایی است که با زنهایشان خوش رفتارند

فرستاده معصوم ، پیامبر رحمت (ص)نیز فرموده اند : (( جهاد زن خوب شوهرداری است )) (2)

و در  جایی دیگر نقل شده است : ((کاملترین مومنان از حیث ایمان خوش خلقترین آنهاست ، و شایسته ترین شما آنهایی است که با زنهایشان خوش رفتارند )) (3)

برای نیل به هر مقصودی ابزاری نیاز است ،زندگی مشترک و داشتن روابط جنسی به طور متعارف را نیز می‌توان از لوازم حسن معاشرت دانست   (4)ضمانت اجرای این تکلیف آن است که زن در صورت سو معاشرت ناشزه محسوب می‌شود و نفقه او ساقط خواهد شد و نیز شوهر می‌تواند الزام وی را از دادگاه بخواهد . اگر شوهر سوء معاشرت داشته باشد زن می‌تواند اجبار وی را از دادگاه بخواهد و اگر ادامه زندگی به دلیل عدم حسن معاشرت شوهر به حد عسر و حرج زن رسیده باشد وی می‌تواند با استناد به ماده 1130 قانون مدنی تقاضای طلاق کند.

ب – معاضدت

ماده 1104 بیان می‌دارد: (( زوجین باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند ))هدف اصلی ازدواج همکاری در زندگی و اشتراک مساعی زن و شوهر در تامین سعادت و رفاه خانواده است (5)  در این راستا وفاداری زن و شوهر از لوازم تشیید مبانی خانواده شمرده شده است. (6)

یکی دیگر از اهداف ازدواج بقاء نسل و آماده کردن مردان و زنان آینده سرزمین است  پس تربیت اولاد امر مهمی است که معاضدت زوجین را می‌طلبد و روابط گرم و حسنه در خانواده از ملزومات آن است.اعتقاد بر آن است که درصورت عدم معاضدت هریک از زوجین طرف دیگر می‌تواند به دادگاه مراجعه و الزام وی را بخواهد .

اما برخی چون محقق داماد، این ماده را فاقد ضمانت اجرایی  و آن راصرفا یک دستور اخلاقی می‌داند زیرا انجام خدمات منزل و مدیریت خانه و حتی تربیت اولاد از وظایف شرعی زن محسوب نمی‌شود. (7)

مبحث دوم : ریاست شوهر بر خانواده

از ماده1105 قانون مدنی مطلب فوق را در میابیم . ماده 1105 : ((در روابط زوجین ریاست خانواده از خصایص شوهر است )) باید گفت که در حقوق کشورهای بسیاری همانند حقوق ایران ریاست خانواده بر عهده مرد نهاده شده است .

در حقوق ایران این ماده بر مبنای فقهی آیه34  سوره نساء است : (( الرجال قوامون علی النساء)) در تحلیل این آیه مرد به عنوان ستون خانواده معرفی می‌شود که همان نقش قائم و نگهدارنده را دارد.

ریاست خانواده از امور مربوط به نظم عمومی است و شوهر نمی‌تواند به اختیار یا ضمن یک قرارداد خصوصی از آن بگذرد . از آثار ریاست شوهر حق تعیین مسکن است علاوه بر آن شوهر می‌تواند زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیت خود یا زن باشد ، منع کند .

در تحلیل این ماده گفته شده است اگر خانواده را رئیسی نباشد و زن و مرد در اداره امور آن برابر باشند ناچار باید برای حل اختلاف خود در هر مورد به دادگاه رجوع کنند و همین امر ممکن است صلح و صفای خانواده را بهم بریزد و پایه‌های زندگی زناشویی را فرو ریزد (8) براستی ریاست مرد بر خانواده یک امتیاز یا برتری برای او محسوب نمی‌شود به نظر می‌رسد یک مسئولیت است که در راستای حفظ سلامت و استحکام خانواده باید بکار برده شود.

ماده 1104 بیان می‌دارد:( زوجین باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند )هدف اصلی ازدواج همکاری در زندگی و اشتراک مساعی زن و شوهر در تامین سعادت و رفاه خانواده است در این راستا وفاداری زن و شوهر از لوازم تشیید مبانی خانواده شمرده شده است

از دیگرآثار ریاست مرد برخانواده ، تکلیف تمکین برای زن است تمکین به دو معنای عام و خاص است . تمکین به معنای عام آن است که زن ریاست مرد برخانواده را بپذیرد و در حدود عرف و قانون کلام شوهر را اطاعت کند ، هرچند نباید مشورت را در این معنی نادیده گرفت زیرا خانواده محیطی است که  از روی عشق و محبت بنیان گذاری شده است و رئیس و مرئوسی به معنای یک سازمان اداری وجود ندارد و عنایت به ماده 1103 در حسن معاشرت نیز آن را تایید می‌کند .  تمکین به معنای خاص آن است که زن نزدیکی جنسی با شوهر را به طور متعارف بپذیرد و جزمواردی که مانع موجهی داشته باشد از برقراری رابطه جنسی با او سرباز نزند هرچند منصفانه نخواهد بود اگر این رابطه را دوسویه نگاه نکنیم زیرا شوهر نیز مکلف است در حدود متعارف رابطه جنسی با زن داشته باشد و او را از این نظر تامین نماید در غیر اینصورت او بر خلاف حسن معاشرت با همسر خویش رفتار نموده است .

در پایان باید خاطر نشان کرد که تحلیل  فقهی گسترده ریاست مرد بر خانواده نوشتاری مجزا می‌طلبد و مجال بیان آن در این مختصر وجود ندارد .

پی نوشت :

1- فرهنگ فارسی عمید

2-  وسائل الشیعه ابواب جهاد

3- نهج الفصاحه ، ش 1477

4- دکتر سید حسین صفایی و دکتر اسدالله امامی مختصر حقوق خانواده ، ش 120

5- همان ، ش 121

6- دکتر ناصر کاتوزیان ، خانواده ، جلد 1 ، ش 130 ،

7- دکتر سید مصطفی محقق داماد ، بررسی فقهی حقوق خانواده ، صفحه 286

8-  دکتر سید حسین صفایی و دکتر اسدالله امامی ، مختصر حقوق خانواده ، ش 123

بخش حقوق تبیان

فرمول ازدواج موفق کشف شد

به گفته دانشمندان دانشکده بازرگاني ژنو ، پيروي از اين فرمول مي تواند شانس زوج ها را براي داشتن ازدواجي پايدار و شاد يک پنجم افزايش دهد. يکي از زوج هايي که اين فرمول در ازدواج آنها رعايت شده است ملکه و پادشاه ادينبرگ معرفي شده اند.

يافتن همسر ايده آل
فرمول ازدواج موفق کشف شد
جام جم آنلاين: دانشمندان فرمولي رياضي را براي يافتن همسر ايده آل کشف کرده اند که بر اساس آن زن بايد 5 سال کوچکتر از مرد باشد. همچنين بايد از زمينه فرهنگي مشابهي با مرد برخوردار بوده و باهوشتر از وي باشد.

به گفته دانشمندان دانشکده بازرگاني ژنو ، پيروي از اين فرمول مي تواند شانس زوج ها را براي داشتن ازدواجي پايدار و شاد يک پنجم افزايش دهد. يکي از زوج هايي که اين فرمول در ازدواج آنها رعايت شده است ملکه و پادشاه ادينبرگ معرفي شده اند.

محققان با مطالعه بر روي هزار و 74 زوج از سنين 19 تا 75 ساله به بررسي عوامل اجتماعي که در برقراري رابطه اي طولاني تاثير گذار است پرداخته و اين فرمول را نوشتند.

جدا از اختلاف سني 5 ساله و دارا بودن فرهنگ يکسان، دانشمندان نتيجه گرفتند زن بايد حداقل 27 درصد باهوش تر از مرد باشد. همچنين اين تحقيقات نشان داده است ازدواج با فردي که تجربه طلاق را دارد مي تواند از موفقيت و شادي در ازدواج بکاهد.

بر اساس گزارش تلگراف ، در حالي که بسياري از متخصصان باور دارند اين فرمول تنها بخشي از تحقيقاتي ناتمام است اما دانشمنداني که آن را ابداع کرده اند معتقدند در صورتي که افراد از فرمول آنها پيروي کنند مي توانند بخت خود را در داشتن زندگي مشترک شاد و طولاني تا 20 درصد افزايش دهند.

معضلی به نام مهریه های سنگین و عجیب

 

آیا مهریه می تواند ضامن خوشبختی افراد باشد؟! این سؤالی ست که شاید هنوز بسیاری نتوانسته اند پاسخی برای آن بیابند. گرچه تعیین مهریه های سنگین و نجومی نیز چند سالی ست همچون رسوم دست و پا گیر دیگر ازدواج مرسوم شده اما افزایش آمار طلاق نشان می دهد که مطمئناً مهریه های سنگین هم نمی تواند خوشبختی افراد را ضمانت کند.

 

آنچه این روزها نقل مجالس عقد وعروسی شده مقدار و نوع مهریه عروس است، یک هزار شاخه گل رز، جمع آوری دو هزار بال مگس، تاریخ تولد عروس، دو چشم داماد و... بسیار مهریه های عجیب دیگر که به تازگی به قول معروف مد شده است.

 

آیا تا کنون وجود مهریه سنگین زوجی، مانع فروپاشی زندگی شان شده است؟ بی شک خیر، چراکه اگر مانع بود آمار طلاق شناسنامه ای و عاطفی زوجین تا این حد بالا نمی رفت.

 

در عصر حاضر که دنیای ارتباطات وتکنولوژی ست مهریه از جایگاه و معنای واقعی خود منحرف شده و خانواده ها اهداف دیگری را در خصوص این مسئله دنبال می کنند. تعدادی از خانواده ها گمان می کنند مهریه قیمت و بهای زن است و با توجه به خصوصیات و ویژگی های دختر خود مثل میزان تحصیلات، سطح مالی خانواده و حتی ویژگی های ظاهری، مهریه بالا و یا پایین تعیین می کنند.

 

اما چه عواملی موجب گردیده در سال های اخیر علاقه به مهریه های سنگین در بین دختران جوان رشد چشمگیری داشته باشد و به همان نسبت هم پرونده های قضایی مربوط به مهریه و در خواست طلاق در دادگاه ها افزایش یابد؟!

 

طبق پژوهش های صورت گرفته میانگین مهریه زنان ایرانی بین ۲۶۰ تا ۴۵۰ سکه طلاست، که البته در بین مهریه ها میزان ۱۲۴ هزار سکه طلا هم به چشم می خورد.

 

با توجه به شرایط به وجود آمده به نظر می رسد زمان آن فرا رسیده که خانواده ها، دختران و پسران جوان و مسئولان ذی ربط چاره ای بیندیشند و راه حلی را پیشنهاد دهند که به قول معروف نه سیخ بسوزد و نه کباب.

 

زمانی که به بررسی علل بروز این مسئله می پردازیم عده ای از زنان دلیل تعیین مهریه های سنگین را ایجاد مانعی برای ازدواج مجدد و طلاق مردان می دانند و معتقدند با تعیین اینگونه مهریه ها دوام زندگی خود را تضمین کرده اند، چیزی که شواهد نشان می دهد در بسیاری از موارد نتیجه بخش نبوده و موجب وفاداری مردان نیز نشده است.

 

از سوی دیگر نیز عدم فرهنگ سازی صحیح و حتی گاهی فرهنگ سازی منفی در این زمینه عامل بروز معضل مهریه های سنگین شده است. بررسی ها نشان می دهد میزان مهریه با توجه به سن و میزان تحصیلات افراد متغیر است و هرچه سن کاهش و میزان تحصیلات افزایش یابد مهریه ها نیز سنگین تر می شود که باز هم این مسئله جای تأمل دارد.

 

اگر کمی به گذشته بازگردیم می بینیم که مهریه ها کم اما دوام زندگی ها بیشتر بوده است و با افزایش میزان مهریه مسائل و معضلات اجتماعی نیز افزایش یافته و زنان گاهی به دلیل داشتن مهریه های سنگین در زندگی زناشویی تمام حق را به خود داده و این چیزی ست که مردان را وادار به طلاق عاطفی می کند چیزی که در کشورمان بسیار شاهد آن هستیم و از طرف دیگر نیز برخی زنان که دارای مهریه های سنگین هستند به طمع رسیدن به سود بسیار از خانه و خانواده خود چشم پوشی کرده و در نتیجه آمار طلاق افزایش می یابد.

 

تحقیقات میدانی که در این زمینه صورت گرفته نشان می دهد، ۹۰ درصد دختران مهریه را بالا می گیرند و همه معتقدند، به علت بالابودن حقوق مردان و با توجه به اینکه مرد هر زمان که اراده کند، می تواند همسر خود را طلاق دهد و یا می تواند به راحتی ازدواج مجدد کند تنها مهریه می تواند حقوق آن ها را تأمین کند.

 

با توجه به این موضوعات وضعیت حقوقی مناسب تر مردان نسبت به زنان نیز خود یکی از عوامل بروز معضل مهریه های سنگین است که باید به این مسئله هم توجه شود.

 

گرچه نمی توان مهریه های سنگین و سرسام آور را مانع ازدواج ندانست اما شاید شما هم بسیار این جمله را شنیده باشید که مهریه را چه کسی داده و چه کسی گرفته! جمله ای که نه تنها خوشایند نیست بلکه در دین ما هم تأکید شده است که این امر مانند بدهی، بر گردن مرد خواهد ماند تا زمانی که آن را به زن پرداخت کند.

 

در واقع آنچه در دین ما از آن به عنوان مهریه یاد شده چیزی ست که موجب مهر و محبت باشد و مبلغ بالای آن ممکن است موجب بغض و کینه می گردد و اساس زندگی زناشویی علاقه و عشق است نه معامله و کسب و کار. حضرت علی (ع) می‏فرماید:"در مهریه زن‏ها زیاده‏روی نکنید که موجب عداوت و دشمنی می‏گردد" .

 

با توجه به دیدگاه دین مبین اسلام نسبت به مهریه معلوم می گردد مجالسی که برای مهربزان تشکیل می‏شود و طرفین عقد، گویی در خرید و فروش کالایی نایاب به جدال می‏پردازند، ابدا اسلامی نیست؛ چرا که باید به فرمایش رسول خدا (ص) توجه کرد که فرموند: "بهترین زنان امت من زنانی هستند که در عین اینکه زیبارویند، مهرشان کم است".

 

زمانی که مهریه سنگینی برای دختر قرار داده می شود،خود به خود در کوران زندگی و سختی‏ها و عصبانیت‏ها به این فکر می‏افتد که اگر کار به طلاق هم کشید این مهریه زیاد پشتوانه‏ای برایش خواهد بود؛ لذا به راحتی ناسازگاری می‏کند و از طلاق و جدایی واهمه‏ای نخواهد داشت.

 

محمد روشن یکی از اساتید دانشگاه شهید بهشتی در این خصوص می گوید: تعیین نشدن حداکثر و حداقل مهریه در قانون باعث افزایش مبلغ مهریه و چشم ‌و هم‌چشمی در جامعه شده است.

 

روشن ادامه می دهد: مهریه که آن را صداق هم می‌گویند مالی است که زن با عقد دائم و ازدواج موقت و به محض وقوع عقد مالک آن و متعاقباً مرد ملزم به پرداخت آن می‌شود.

 

وی افزود: اگر مدتی برای پرداخت مهریه تعیین نشده باشد زن به موجب عقد مالک آن شده و پس از وقوع عقد می‌تواند آن را از مرد مطالبه کند،‌ زمانی که مرد از دادن مهریه استنکاف کند زن می‌تواند از تمکین و انجام وظایف زناشویی خاص خودداری کند البته اگر نخستین تمکین خود را انجام نداده باشد.

 

این استاد دانشگاه شهید بهشتی اظهار داشت‌: البته مهریه می‌تواند عین معین از قبیل اموال منقول و غیرمنقول باشد و یا می‌تواند پول رایج باشد و ممکن است که منفعت چیزی برای مدت معینی قرار گیرد و نیز ممکن است مهریه کار یک نفر باشد. مثل آن‌که شوهر قبول کند مثلاً یک زبان خارجی را به همسر خود تعلیم دهد.

 

روشن با بیان این‌که برای مهریه سقف تعیین نشده است تأکید کرد‌: مهریه نه در قانون و نه در شرع امر ممنوعی نیست‌ اما به نظر می ‌رسد مهریه‌های سنگین ناپسند باشد همچنین کسانی که فکر می کنند می‌توانند با مهریه‌های سنگین از ازدواج خود صیانت کنند، اشتباه می‌کنند.

 

در هر حال آمار و ارقام نشان می دهد که مهریه های سنگین نمی تواند ضامن خوشبختی و یا مانعی برای از هم پاشیدگی خانواده ها باشد، پس چه خوب است که زنان و دختران جوان ما بیش از آنکه به دنبال مطالبه مهریه های سنگین و گاهی عجیب باشند تلاش کنند راه و رسم درست و با عشق زندگی کردن را از همسر خویش مطالبه کنند که مطمئناً این مطالبه می تواند ضامن خوشبختی افراد باشد.

منبع:زن فردا

استفتائات ازدواج و زناشویی آیت الله مکارم

1- تشکیل خانه های فساد

 وقتی به ما میگویند چرا نباید که در جامعه خانه های فساد هم باشد تا هر کس که نیاز دارد به آنجا برود و در نتیجه دیگر مزاحم دیگران نشود چه جواب دهیم؟

 مفهوم این سخن این است که ما برای این که غذای فاسد در گوشه و کنار نخوریم مرکزی درست کنیم که غذای آن فاسد باشد و همه علاقمندان به آن مرکز بروند و مسموم شوند.
بهترین راه برای پرهیز از این گناه ازدواج سالم و آسان و پرهیز از فیلم های بدآموز و مانند آن است.

2- ازدواج با دختری که با او زنا کرده

 اگر کسی با دختری زنا کرده باشد آیا باید با او ازدواج کند؟ لطفا توضیح دهید

 چنین الزامی وجود ندارد، ولی اگر او را فریب داده باشد و یا بدون رضایت او ازاله بکارت کرده باشد جریمه های سنگینی دارد.

3- ازدواج نکردن به دلیل مشکلات اقتصادی

 وضعیت اقتصادی آیا عذری برای ازدواج نکردن کسی که ازدواج بر او واجب است، می باشد؟

 چنین شخصی با توکل بر خداوند اقدام به ازدواج کند ان شاء الله مشکلات اقتصادی برطرف خواهد شد. و سعی کند به سراغ کسی برود که به زندگی ساده راضی باشد. و مراسم را نیز به سادگی برگذار کند.

4- ازدواج پدر با مادر زن پسر

 اخیراً از چند تن از علما پرسیده اند که آیا ازدواج پدر، با مادر زن فرزند خویش شرعاً جایز است؟ ایشان گویا فرموده اند: جایز نیست، نظر حضرت عالى چیست؟

 جایز است و کسى قائل به حرمت نیست.

5- ازدواج خنثی

 آیا ازدواج خنثاى مشکله و غیر مشکله جایز است؟

 در مورد خنثاى مشکل جایز نیست و غیر مشکل اگر وضع او روشن شود جایز است.

6- نگهداری عقدنامه

 عقدنامه باید نزد چه کسى باشد؟ خانواده عروس یا نزد خود داماد؟

 چنانچه قرار و شرط خاصّى قبل از عقد درباره عقدنامه نگذاشته باشند باید آن را به خانواده زن داد و زوج مى تواند در صورت نیاز گواهى از دفتر بگیرد.

7- ازدواج با بستگان نزدیک

 آیا ازدواج با بستگان نزدیک مکروه است؟

 طبق روایتى که از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) به این مضمون رسیده است که با نزدیکان ازدواج نکنید به علّت این که فرزند ضعیف و لاغر به دنیا مى آید ازدواج با نزدیکان مکروه است.

8- ازدواج افراد مبتلا به ایذر

 آیا شخص مسلمانى که مبتلا به ایدز مى باشد، مى تواند دختر مسلمانى را به عقد خود در آورد؟

 در صورتى که تولید خطر کند جایز نیست.

9- حکم زوجیت در صورت زنده شدن همسر پس از فوت

 زنى که در اثناى وضع حمل بمیرد و بعد به برکت توسّل به ذات پاک خدا و اولیاء الله زنده شود، آیا زوجیّت او باقى است؟

 در فرض مسأله زوجیّت باقى است.

10- ازدواج دو قلوهای به هم چسبیده

 حکم ازدواج دو قلوهاى به هم چسبیده را بیان فرمایید؟

 در صورتى که بتوانند ترک ازدواج و عمل به احتیاط کنند و به عسر و حرج شدید گرفتار نشوند، احتیاط آن است که از ازدواج صرف نظر نمایند و اگر ناچار از ازدواجند، آن دو دختر مى توانند به نوبت به ازدواج مرد واحدى در آیند. به این ترتیب که یکى را به عقد خود در آورد و بعد از طلاق و گذشتن عدّه دیگرى را عقد کند (البتّه براى این که گرفتار مشکلات طلاق هاى متعدّد نشوند مى توانند از عقد موقّت استفاده کنند). در مورد دو پسر نیز احتیاط آن است که اگر ممکن است ازدواج نکنند و در صورت ضرورت انتخاب یک همسر در زمان واحد جایز نیست، ولى مى توانند به طریق بالا با یک زن ازدواج کنند و به هر حال با توجّه به این که وجود چنین افرادى بسیار کم است ذکر این احکام شرعى نیز اگر عجیب به نظر برسد، جاى بحث و گفتگو نیست.

11- عدالت میان همسران

 منظور از عدالت میان همسران چیست؟

 منظور از عدالت آن است که بر طبق شئون آنها هرکدام متناسب حالش رفتار کند و عدالت همیشه به معناى مساوات نیست و در مورد حقّ القسم آن است که براى هرکدام یکى از چهار شب را قرار دهد.

12- اجبار زانی به ازدواج با زانیه

 اگر زانى و زانیه با یکدیگر ازدواج کنند فساد کمترى در محلّ آنها به وجود مى آید و اصلاح مى شوند در این صورت آیا مى توان آن دو را مجبور به ازدواج کرد؟

 کسى را نمى توان مجبور به ازدواج کرد ولى توصیه و ارشاد آنها بلامانع است، همچنین در مواردى که قاضى مى تواند عفو کند و از اجراى حدّ صرف نظر کند حق دارد عفو کردن را مشروط به ازدواج آنها نماید.

13- ازدواج دختر به عنوان وجه المصالحه

 بین دو طایفه، در محلّى درگیرى واقع مى شود و چشم پسر بچه اى نابینا مى شود، به عنوان وجه المصالحه دختر ده ساله اى را با اجازه ولیّش براى برادر بچه 8 ساله اى که چشمش از بین رفته بود عقد مى کنند. خود دختر ادّعا مى کند من راضى نبوده و نیستم. در قانون سنّ پسر و دخترى که بتوانند مستقلا در کارهاى خود مداخله کنند 18 سال است و کمتر از 18 سال باید به دادگاه مراجعه و دادگاه به پزشک متخصص ارجاع مى دهد که بالغ و رشیده باشند، چنانچه پزشک متخصص قانونى بر بلوغ و رشد گواهى کند، دادگاه قبل از سن 18 سالگى حکم رشد صادر مى کند. در این مورد چنین اقدامى نشده لیکن در سن 16 سالگى صورت جلسه اى بین زوجین به این کیفیت که تا پایان تحصیلات متوسطه زوجین به تحصیل خود ادامه دهند، تنظیم شده است. در همین صورت جلسه نیز دختر ادعا مى کند پدر و مادرم تهدیدم کردند من امضاکردم. این ازدواج در بعضى از روستاها مرسوم بوده و هست. در ضمن در مسأله 4 تحریر الوسیله در فصل اولیاى عقد آمده است که «یشترط فی صحة تزویج الاب و الجد و نفوذه عدم المفسده» و در آخر مسأله ذکر شده «بل الاحوط مراعات المصلحة» آیا این عدم مفسده و رعایت مصلحت مربوط به دختر مى باشد یا به پدر و فامیل دختر؟ آیا چنین عملى اصلا درست است یا نه؟

 رعایت مصلحت و مفسده مربوط به دختر است یعنى مصالح دختر باید در نظر گرفته شود ارتباطى به پدر و مادر ندارد و ملاحظات فامیلى و جبران خسارتها، نمى تواند مجوز باشد که صغیر مال المصالحه شود و امّا در مورد کبیر شرعى واضح است که بدون رضاى او عقد صحیح نیست.

14- عقیم کردن به خاطر عدم توانایی بر ازدواج

 اگر مردى به هیچ وجه قادر به ازدواج نباشد یعنى همیشه در امور زندگیش با شکست مواجه بوده و حتّى قادر به سبکترین نوع ازدواج هم نیست و ازدواج نکردن هم موجب اختلالاتى در بدنش مى شود، آیا مى تواند به وسیله خوردن دارو و یا عمل جراحى، مردى خود را از بین ببرد؟

 جایز نیست و باید صبر کند تا خداوند فرجى براى او فراهم سازد.

15- عهد به عدم ازدواج بعد از فوت همسر

 زنى که شوهرش مرده و خودش هم جوان است (مثلا 30 ساله است) به خاطر فوت شوهرش بیشتر از متعارف ترک زینت مى کند، حتّى نظافت هم به اندازه عرف نمى کند و ازدواج را نیز ترک کرده است و اگر کسى براى خواستگارى بیاید مى گوید: من با شوهرم عهد کرده ام دیگر ازدواج نکنم و بین ما شرط شده که هر کس جلوتر مُرد، دیگرى ازدواج نکند، آیا این کار درست است و شرط آنها واجب العمل است؟

 حداد به معناى ترک زینت در ایّام عدّه وفات لازم است، ولى ترک زینت، به معناى ترک نظافت نیست و شرط مزبور اعتبارى ندارد و سزاوار است آن زن بعد از گذشتن عدّه ازدواج کند.

16- حدود گناهانی که ازدواج را واجب می کند

 در توضیح المسائل حضرت عالى آمده: «کسى که به خاطر ازدواج نکردن به گناه مى افتد، واجب است ازدواج نماید.» لطفاً بفرمایید که:
الف) آیا منظور از گناه فقط زناست، یا چشم چرانى، خود نمایى زن، عشوه و ناز زن براى مرد نامحرم، و مانند آن را نیز شامل مى شود؟
ب) منظور از عبارت «به خاطر ازدواج نکردن به گناه مى افتد» کدام یک از این دو حالت زیر است؟
اوّل: اگر به خاطر ازدواج نکردن مرتکب گناه شد، بعد از آن ازدواج بر او واجب مى شود.
دوّم: وقتى به خاطر ازدواج نکردن میل شدیدى به گناه پیدا کرد، قبل از ارتکاب گناه ازدواج بر او واجب مى شود.
ج) آیا این حکم (هر کسى که به خاطر ازدواج نکردن به گناه مى افتد واجب است ازدواج کند.) اعم از دائم و موقّت است، یا فقط منظور ازدواج دائم است؟

 الف) شامل تمام این گناهان مى شود. 
ب) منظور احتمال دوّم است. 
ج) فرق نمى کند.

17- منع حکومت از تزویج افراد غیر بالغ

 آیا در صورت لزوم، حکومت اسلامى مى تواند مانع از تزویج افراد غیر بالغ (کودکان ممیّز یا غیر ممیّز) توسّط اولیا، یا قیّم آنها گردد؟

 ما معتقدیم در عصر و زمان ما تزویج صغیر و صغیره به وسیله اولیا مطلقاً اشکال دارد; زیرا مطابق غبطه و مصلحت آنها نیست.

18- ازدواج دختران سادات با مردان غیر سادات

 سادات در کشور پاکستان از احترام فوق العاده برخوردارند; حتّى سادات ناصالح; چون بزرگان سادات بوده اند که غیر سادات را با اسلام آشنا نمودند. لهذا غیر سادات جایز نمى دانند که دختران سادات را به عقد خود در آورند، و سادات هم بر این باورند که این عمل اهانت به خانواده پیامبر صلوات الله علیهم مى باشد، و این مطلب در نزد آنها به قدرى مهم است که اگر کسى از آن تخلّف کند، بعضى جوانان، حتّى بزرگان، احساساتى شده و در چنین مواردى شوهر آن دختر را به قتل مى رسانند! همانطور که چند ماه قبل، این اقدام در لاهور انجام شد! و این حادثه در روزنامه هاى پاکستان با تیتر بزرگ چاپ شد، و عموم مردم این عمل را ستایش کردند. و شکّى نیست که اگر سیّده با غیر سیّد ازدواج کند، مفاسدى بر آن مترتّب است، و سبب بدنام نمودن مذهب شیعه و علماى مذهب هم مى شود. چون برادران اهل سنّت پاکستان در این مسأله متّفق القول هستند، که عقد سیّده با غیر سیّد جایز نیست. لطفاً بفرمایید:
1ـ اگر در ازدواج سیّده با غیر سیّد، مفسده اى باشد، و موجب اختلافات خانوادگى و بدنامى مذهب و مکتب اهل بیت(علیهم السلام) شود، آیا در چنین موردى این اقدام جایز است؟
2ـ در صورتى که براى دختر سیّد، در فامیل خودش، یا دیگر خانواده هاى سادات کفوى موجود باشد، آیا آن دختر مى تواند با غیر سیّد ازدواج کند، با این که جدّش راضى نیست، و پدرش فوت کرده است؟

 ازدواج دختران سادات محترم با غیر سادات ذاتاً اشکالى ندارد. و در زمان پیغمبر و ائمّه معصومین(علیهم السلام) زیاد اتّفاق افتاده که دختران سادات با غیر سادات ازدواج کرده، و معصومین هم از آن نهى نکرده اند. ولى اگر واقعاً مفسده اجتماعى بر آن مترتّب شود، باید از آن پرهیز نمود، و تدریجاً مردم را با این حکم اسلامى آشنا کرد. و قتل نفس مسلمان از گناهان بسیار بزرگ است، و قصاص دارد.

19- ازدواج دختران هاشمیه با غیر هاشمی

 حضرتعالى در استفتائات جدید جلد اوّل، سؤال 706 فرموده اید که عقد هاشمیّه با غیر هاشمى در صدر اسلام و در زمان ائمّه طاهرین(علیهم السلام) فراوان بوده است. لطفاً چند مورد آن را با ذکر مدرک مورد قبول مرقوم فرمایید.

 یک نمونه روشن آن ازدواج زینب دختر عمّه پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) با زید بن حارثه مى باشد، که در قرآن مجید صریحاً آمده است. نمونه دیگر، ازدواج ضباعه نوه عبد المطلب با مقداد است که در روایات آمده است. مخصوصاً در ذیل روایت تصریح شده که پیامبر فرمود: «من این کار را کردم تا مسأله ازدواج در میان مردم توسعه یابد، و قید و بندها بر چیده شود.»(1) بسیارى از مراجع عصر ما مانند آیة الله خوئى و آیة الله گلپایگانى که از سادات بنى الزهرا هستند، نیز دختران خود را به غیر سادات داده اند.

20- ازدواج دختر در مقابل خون بها

 در بین عرب هاى خوزستان مرسوم است که خانواده قاتل در عوض خون بها، به خانواده مقتول دختر مى دهند. چنین رسمى از نظر شرعى چه حکمى دارد؟

 در صورتى که ارباب دم بجاى گرفتن دیه به این کار رضایت بدهند، و دختر و ولىّ دختر راضى به این امر باشند اشکالى ندارد.

ادامه نوشته