شناخت صحیح احکام الهي به عنوان یک عنصر مهم، در تربیت دیني فرزندانمان محسوب مي شود. اگر بخواهیم فرزندان خود را طوري تربیت کنیم که احکام الهي رعایت نمایند باید از همان زمان کودکي بر طبق دستورات دیني عمل نماییم. براي اینکه دختران و پسران هنگام بلوغ با مشکلي روبه رو نشوند و به تدریج با نقش خاص خود به عنوان دختر و یا پسر آشنایي یابند، باید از همان ابتدا به طور جداگانه با آنها رفتار شود.این مساله در مورد دختران اهمیت بیشتري دارد; زیرا آنها زودتر از پسران به بلوغ مي رسند. در تعالیم اسلامي به این نکته توجه کامل و توصیه شده است که از حدود 6 سالگي با دختر و پسر به روشي جداگانه رفتار شود. در روایات اسلامي توصیه شده است که دختر بچه شش ساله را پسر بچه یا مرد نامحرم نبوسد و در بغل نگیرد. همچنین زنهاي نامحرم از بوسیدن پسر بچه اي که سنش از هفت سال گذشته است، خوداري کنند. همینطور توصیه کرده اند که بستر کودکان در شش سالگي از هم جدا شود. 
 

رعایت این اصول سبب مي شود که دختران و پسران از همان آغاز به تدریج نقش مردانه و زنانه مناسب را پیدا کنند و براي بلوغ آمادگي کافي داشته باشند. به هر حال باید از دوران کودکي زمینه براي رشد ویژگی هاي فطري دختر و پسر در خانواده فراهم آید و هر یک از این دو در مسیري که آفرینش با تدبیري حکیمانه پیش پاي آنها نهاده است، سوق داده شوند.(1) در ارتباط با آموزش کودکان باید این نکته را مد نظر داشته باشیم که آیا ما هستیم که او را متدین و مومن مي سازیم و یا خود اوست که مي باید ایمان بیاورد و متدین شود؟ پاسخ دقیق مي تواند روشنگر شیوه برخورد ما با فرزندان درتمامي زمینه ها از جمله برخورد با جنس مخالف باشد.
کودک موقعي فعل تربیتي را دروني مي کند که خود به طور فعال در آن نقش داشته باشد. اگر خواهان آن هستیم که کودکان مقررات، ارزش ها، خصایل و فضایل اخلاقي را دروني کنند یعني در سازمان ذهني و عاطفي آنها ریشه بدواند و در عمق وجودشان جایگزین شود باید لوازم و شرایط تربیت را به گونه اي فراهم کنیم که کودک خود راغب و مایل به آن شود. مهمترین اصل در تربیت خود انگیخته مساله رغبتها و علایق کودک است. پیام تربیتي باید با کانون رغبت متربي همسو گردد.(2)
نوجوانان و جوانان باید خود را چنان با ارزش و با عزم و اراده تصور کنند که خویشتن را از درون کنترل کنند. آنان چنین انتظاري را در خود پرورانند که حتما مي باید دیگران آنها را کنترل کنند. آنان باید به گونه اي رشد یابند که حتي در شرایطي کاملا دور از چشم افراد که امکان بهره وري نیز براي آنان فراهم باشد به لحاظ تقوایي، خود را نگه دارند و دست از پا خطا نکنند. نوجوانان را باید به گونه اي تربیت کرد که خود کنترل بار آیند و نیاز کمتري به انضباط و کنترل بیروني داشته باشند، و به نحوي آنان را آماده و پرهیزگار نماییم که اگر به درون دریاي گناه و لغزش هم وارد شدند، همانند مرغابي آب بر اندامش ننشیند و خشک بیرون آید، و در واقع عالم را محضر خدا بدانند و در همه جا از درون او را پیامآوري باشد. 

در این باره از حضرت امام خمیني نقل شده است: «از مسایلي که امام بیشتر به آنها توجه داشتند، محدود بودن ارتباط بین زن و مرد بود. یادم است که ده سال بیشتر نداشتم و با برادرهایم و پسرخاله ام قایم موشک بازي مي کردم، حجاب هم داشتم. اما امام یک روز مرا صدا کردند و گفتند: شما هیچ تفاوتي با خواهرتان ندارید، مگر او با پسرها بازي مي کند که شما با پسرها بازي مي کنید. از آن روز به بعد با پسرها بازي نکردم.»(3) 

شرع مقدس اسلام در رعایت رفتار و پوشش فرد مسلمان حدودي را تعیین کرده است، پوشیده بودن بدن زن و مجاز بودن براي عدم پوشش کفین و وجه و نیز مجاز نبودن مرد و زن در سخن گفتن با یکدیگر به گونه اي که گناه درآن وجود داشته باشد، به عنوان حداقل حدودي است که مي باید رعایت شود. 
 

در مورد رعایت حدود شرعي در روابط دخترو پسر مي باید اولا ما حدود را به خوبي بشناسیم و از افراط و تفریط بیهوده اجتناب کنیم. ثانیا فرزندان را افرادي بار بیاوریم که با کنترل دروني رشد کنند نه فقطما با کنترلهاي بیروني. در اینجاست که معناي کلام حضرت زهرا(س) نیز مشخص مي شود که رفتار مطلوب زن در رابطه با نامحرم را چنین توصیف مي فرمایند: «زن، نامحرمي را نبیند و نامحرمي او را نبیند.» چنین الگویي براي کسي مطرح است که خود از لحاظ رشد انساني به جایي رسیده باشد که این کلام حضرت زهرا(س) را خود با تمام وجود حس کند وآن را دستورالعمل زندگي قرار دهد. آموزش حدود شرعي و مراعات آنها نه تنها نشانه عقب ماندگي و یا محدود سازي فرزندان نیست، بلکه خود نشانگر دقت و توجه یک خانواده به حدود رفتار اجتماعي است.
هر قدر فرهنگ یک خانواده بالاتر باشد به جزئیات و دقایق زندگي و از آن جمله دقایق در مورد روابط اجتماعي با دیگران توجه بیشتري مي کند. دختري که در برخورد با افراد نامحرم، از آن جمله پسرعمو، پسرعمه، پسردایي و امثال آن پوشش خود را مراعات مي کند و حجاب خود را نگاه مي دارد و نیز رفتار متین و دیني در مقابل آنها دارد، با این اعمال، سطح فکر و فرهنگ خود را نشان مي دهد. به این ترتیب خانوادها خود باید برنامه مشخصي در زمینه آموزش حدود رفتاري با افراد محرم و نامحرم، حلال و حرام به فرزندان خود داشته باشند.(4) خانم فاطمه طباطبایي در باره نظر امام خمیني راجع به حجاب دختران چنین نقل مي کند: 

امام خمیني مي فرمودند: تا تکلیف نشده حجاب لازم نیست، مي تواند هر رنگي که مي خواهد بپوشد. ولي وقتي تکلیف شد، دیگر نگویید عیب ندارد. این را به بچه تلقین کرده اید که راجع به مسایل دیني سخت نباشد، باید به بچه فهماند که بعد از سن تکلیف پسرعمو و پسرخاله نامحرم هستند و باید حجاب داشته باشد. این عیب ندارد.
سلیقه هاي مختلف پدر و مادر مسایل شرع را تغییر مي دهد یا از اصل برمي گرداند و براي بچه کار را مشکل مي کند. نباید مسایل شرع را براي بچه مشکل کرد. اسلام دین راحتي است. دین سختي نیست. (5)
از نظر قرآن کریم، نه تنها تکلیف، سخت و دشوار نیست، بلکه با عمل به آن و چشیدن لذت عبادت و اوامر خداوند شیریني و حلاوت خاصي را نیز انسان احساس مي کند که با هیچ کدام از لذایذ زودگذر دنیوي قابل مقایسه نیست.
خداوند حکیم بدون در نظر گرفتن نیازها و مصالح انسان به او تکلیف نمي کند. چیزي بر او حلال یا حرام نمي نماید اگر چیزي را بر او حلال کرد، سود وي را در نظر داشته و اگر چیزي را برایش حرام کرد، مصلحت او را مورد توجه قرار داده است. به طور کلي در اسلام حکمي بدون حکمت و تکلیفي بدون مصلحت وجود ندارد، مقررات الهي بدون استثنإ بر مبناي نیازهاي واقعي انسان وضع شده و زندگي خوب و توإم با سعادت و عاقبت نیک جز با انجام این مقررات میسر نیست، هر یک از این احکام، پاسخگو به نیازي از نیازهاي انسان است. 

پیام ها و نتایج 

آشنایي و آموزش تدریجي مسایل دیني به دختران و پسران را از همان دوران کودکي شروع کنیم.
قبل از سن تکلیف نباید با تکالیف سخت و طاقت فرسا احساس تنفر و انزجار در کودک ایجاد نماییم.
آموزشهاي دیني و اخلاقي باید داراي انعطاف و متناسب با توانایي کودکان در سن قبل از تکلیف باشد.
مثل پیشمرگان کرد مسلمان، زنان مسلحانه در غیاب همسرشان از خانواده محافظت مي کردند. با چند تن از آنان در بانه صحبت مي کردیم مي گفتند شبها تا صبح نمي خوابیدیم و برخي موارد هم بوده که درگیر شده ایم. 

پي‏نوشت‏ها: 

1ـ راهنماي پدران و مادران، ج 1، ص 77.
2ـ تربیت طبیعي درمقابل تربیت عاریه اي، ص 188 ـ 189.
3ـ عاطفه اشراقي، پا به پاي آفتاب، ج1، ص212.
4ـ تحلیلي تربیتي بر روابط دختر و پسر در ایران، ص74.
5ـ پا به پاي آفتاب، ج1، ص191. 

ماهنامه پیام زن ـ شماره 104 ـ آبان 79