»یا أیُّها الَّذین آمنوا کتب علیکم الصِّیام کما کتب على الَّذین من قبلکم لعلَّکم تتَّقون«(1) »اى کسانى که ایمان آورده‏اید روزه بر شما مقرر شده است همان گونه که بر کسانى که بیش از شما (بودند) مقرر شده بود باشد که پرهیزکارى کنید«.

»روزه« در لغت به معناى امساک و خوددارى از هر چیز است و در اصطلاح فقه عبارت است از: امساک و خود دارى از موارد هشت‏گانه(2)

از هنگام اذان صبح تا اذان مغرب- به قصد انجام دادن فرمان خداوند«.

شواهد فراوانى در تاریخ به چشم مى‏خورد که روزه در میان یهود و مسیحیت و اقوام و ملت‏هاى دیگر نیز بوده است. آنان به هنگام مواجهه با غم و اندوه و توبه و طلب خشنودى خداوند، روزه مى‏گرفتند تا با این کار در پیشگاه او اظهار عجز و تواضع نموده و به گناهان خود اعتراف کنند. از انجیل استفاده مى‏شود که مسیح‏علیه السلام چهل شبانه روز، روزه داشته است.(3) قرآن مجید به صراحت بیان مى‏کند: این فریضه الهى، در امت‏هاى پیشین نیز واجب بوده است.(4)

روزه ابعاد گوناگون و تأثیرات مفیدى بر وجود انسان دارد. مهم‏ترین این آثار عبارت است:


1. روزه روح انسان را تلطیف و اراده او را قوى و غریزه‏هایش را تعدیل مى‏کند »لعلَّکم تتَّقون«.

2. روزه براى برقرارى مساوات میان فقیر و غنى است تا مردم با چشیدن طعم گرسنگى، به یاد فقیران و محرومان بیفتند و حق آنان را ادا کنند.(5)

3. روزه اثر بهداشتى و درمانى فراوان دارد و باعث سلامتى و تندرستى جسم مى‏گردد.(6) الکسى سوفورین )دانشمند روسى( روزه‏دارى را طریق درمان بسیارى از بیمارى‏ها- از جمله کم خونى، ضعف روده‏ها، رماتیسم، نقرس، بیمارى‏هاى چشم، مرض قند و بیمارى‏هاى کلیه و کبد- مى‏داند.(7)

»روزه« عبادت است و باید براى انجام دادن فرمان خداوند، از اذان صبح تا مغروب کارى که روزه را باطل مى‏کند، انجام ندهد. این همان نیت روزه است و لازم نیست آن را از قلب خود بگذراند و یا بر زبان جارى کند. نیت براى روزه ماه رمضان و نذر معیّن، از اول شب تا اذان صبح و براى روزه غیر معین )مانند روزه قضا و نذر مطلق( از اول شب تا ظهر روز بعد است. نیت روزه مستحبى، از اول شب شروع شده و تمام روز ادامه دارد تا موقعى که به اندازه نیت کردن به مغرب وقت مانده باشد.

اگر انسان از روى عمد و اختیار کارى که روزه را باطل مى‏کند، انجام دهد، روزه‏اش باطل مى‏شود و باید علاوه بر قضا، کفاره نیز بدهد. کفاره روزه دو ماه روزه است که 31 روز آن باید پى در پى باشد و یا شصت فقیر را سیر کند و اگر به هر کدام یک مد (تقریباً 750 گرم گندم یا جو یا مانند آنها) بدهد، کافى است. دادن پول به فقیر کفایت نمى‏کند مگر اینکه اطمینان داشته باشد فقیر به وکالت از او، طعام خریده، سپس آن را به عنوان کفاره قبول مى‏کند. همچنین مى‏تواند پول کفاره را به یکى از مراکز و نهادهاى مطمئن بدهد که به مصارف یاد شده مى‏رسانند (مانند دفاتر مراجع بزرگوار تقلید و کمیته امداد).

پى‏نوشت‏

 (1) بقره (2)، آیه 381.

 (2) خوردن و آشامیدن، نزدیکى، استمناء، دروغ بستن بر خدا و پیغمبر و جانشینان او، رساندن غبار غلیظ به حلق، فرو بردن تمام سر در آب، باقى ماندن بر جنابت، حیض و نفاس تا اذان صبح، اماله کردن با چیز روان و قى کردن.

 (3) ر. ک: تفسیر نمونه، ج 1، ص 336.

 (4)» یا أیُّها الَّذین آمنوا کتب علیکم الصِّیام کما کتب على الَّذین من قبلکم لعلَّکم تتَّقون »: بقره (2)، آیه 381.

 (5) احادیث بسیارى در این زمینه آمده است، ر. ک: من لایحضره الفقیه، ج 2، ح 6671 -9671.

 (6) رسول خداصلى الله علیه وآله« صوموا تصحُّوا »« روزه بگیرید تا سالم شوید ».

 (7) به نقل از: تفسیرنمونه، ج 1، ص 236.