نقش زن و شوهر در آرامش خانواده
نقش زن و شوهر در آرامش خانواده/قسمت دوم
مهری زینهاری در اولین قسمت، ضمن اشاره به روابط متقابل
زن و شوهر و نحوه رفتاری که هر یک از آن دو باید داشته باشند به مواردی از تمایز موجود بین آن دو پرداختیم. اینک در ادامه، پاره ای از عوامل آرامش محیط خانواده مورد اشاره قرار می دهیم.
* * *
1ـ سپاسگزاری
قدردانی از زحمات و خدماتی که برای انسان، صورت می گیرد، وظیفه ای اسلامی و وجدانی، بویژه در روابط همسری است. از این رو، لازم است که مرد، فدکاری و ایثار زن را در اداره امور خانه و تربیت فرزندان ارج نهد و از او به خاطر این همه خدمات شایسته، سپاسگزاری کند.
براحتی باید تصریح کرد، زن که بار مشکلات داخل خانه را بر دوش می کشد و آن را با شوق رضایتمندی شوهر تحمل می ند، نیازمند یک لبخند تشکرآمیز شوهر است؛ چنان که مرد نیز برای اداره هر چه بهتر زندگی و آسایش خانواده اش در سرما و گرما تلاش می کند و هر چند، آن را به عنوان یک وظیفه تلقی می نماید، ولی شایسته است که از زحمات او قدردانی شود. تشکر زن و شوهر از یکدیگر، خستگی و رنج را می اهد. می توان نتیجه یک بار تشکر را تجربه نمود.
2ـ اظهار محبت
اانسان، موجودی نیازمند به محبت است. انس و الفتها از ناحیه محبت به وجود می آید. در محیط خانه نیز لازم است که زن و شوهر به این اصل عاطفی توجه کنند، زیرا دختر، پس از ترک خانه پدر و با شروع زندگی مشترک، دل به شوهر می بندد؛ محبت شوهر باید بتواند جای محبتهای پدر و مادر زن را بگیرد و مرد باید از اظهار زبانی این محبت نیز دریغ نکند. همان گونه که در بعضی از روایات نیز آمده است، جمله «تو را دوست دارم» از طرف شوهر از دل زن، بیرون نمی رود. چنین جملاتی بهترین هدیه برای همسری است که به سخن شوهررش ایمان و اعتقاد دارد. چنان که زن نیز باید این هنر را داشته باشد که به شوهر خویش، ابراز محبت کند و پایه ه ای دوستی و صفا را در زندگی، محکم نماید.
مردی به خدمت پیامبر اکرم(ص) شرفیاب شد و عرض کرد: همسری دارم، هنگامی که وارد خانه می شوم، به استقبالم می آید و وقتی که از خانه، خارج می شوم، بدرقه ام می کند و هنگامی که مرا غمگین و افسرده ببیند می گوید: چرا غمگینی؟ اگر به علت خرجی و درآم دت نگرانی که خوب، تأمین آن را خداوند به عهده گرفته است و اگر ناراحتی تو، به خاطر آخرت و قیامت است که خداوند بر این اندوه بیفزاید.
پیامبر(ص) وقتی این سخنان را از آن مرد شنید به او فرمود:
برای خداوند، کارگزارانی است و این زن جزء کارگزاران اوست. او نصف پاداش یک شهید را دارد.(1)
این حدیث، نشان دهنده نقش ویژه ای است که زن در ایجاد محیط مساعد خانه دارد و می تواند در آرامش روحی و زندگی مادی شوهر، مؤثر باشد و این خود، نوعی محبت است که در سطحی عالی، اظهار می شود.
3ـ احترام به یکدیگر
هر فردی برای خود، ارزش و شخصیت قایل است و دوست دارد که دیگران به او احترام بگذارند. مرد باید در محیط خانه، نسبت به همسرش با احترام کامل، رفتار کند. او را با احترام صدا زند، در مقابل اقوام و بستگان، او را تکریم نماید و به شدت، از تحقیر او بپرهیزد. امام صادق(ع) از پدرش امام باقر(ع) نقل می کند:
«من اتّخذ إمرأةً فلیکرِمها ... فمن اتخذها فلا یضیّعها»(2)
«هر کس همسری گرفت، باید او را عزیز بشمارد ... کسی که همسر گرفت، او را ضایع نکند»
پدری که در مقابل فرزندان خود به همسرش احترام کند، و از او به بزرگی یاد نماید به تربیت فرزندانش کمک کرده است.
4ـ پاکیزگی در محیط خانه
رعایت پاکیزگی برای هر کس و در هر جا لازم است. انسان پاکیزه، همیشه شاداب است، بدن پاکیزه، لباس تمیز و سر و صورت نظیف، بویژه در مورد زن و شوهر از نکات قابل توجه زندگی انسان است. آراستگی ظاهری در داخل خانه، یکی از وظایفی است که زن در قبال شوهر به عهده دارد.
ظاهر آراسته و لباس مناسب به خاطر شوهر، امری است که در دستورات دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است. پیامبر اکرم(ص) در بیان اوصاف یک بانوی شایسته می فرماید:
«... الذلیلة مع بعلها، المُتَبرّجة من زوجها، الحصان عن غیره»(3)
زنی که مطیع شوهرش باشد، زینت و آرامش خود را برای شوهرش انجام داده و آن را برای دیگران ظاهر نسازد.
چنان که در سخن دیگری از حضرت امام محمدباقر(ع) می خوانیم:
برای زن (در ارتباط با شوهرش) سزاوار نیست که وضع ظاهر خود را نیاراید، هر چند به آویختن گردن بندی در گردن خویش باشد و نیز پسندیده نیست که دستش را بدون رنگ، رها کند اگر چه مختصر حنایی بگذارد، هر چند سالخورده باشد.(4)
در روایات، همان گونه که به موضوع مخارج زندگی و گشایش در آن و نیز اظهار محبت علنی توجه شده است، به این نیاز طبیعی که در روابط زن و شوهر، نقش خاصی دارد، سفارش شده است.
بدیهی است که این امر پسندیده، در صورتی که خارج از حدود خانه و برای بیگانه انجام شود، حرام است و اثرات سوءِ خود را در جامعه و بویژه در محیط خانواده و روابط زن و شوهر خواهد گذاشت.
آنچه گفته شد، اختصاصی به زن ندارد، شوهر نیز شایسته است به آن توجه کند. نمونه زیر، گویای همین نکته است:
حسن بن جَهم می گوید: امام رضا(ع) را دیدم که موهای خویش را رنگ کرده بود. عرض کردم، فدایت شوم. موها را رنگ کرده اید! فرمود: آرای، زیرا آراستن خویش از جمله چیزهایی است که موجب افزایش پاکدامنی زنان می گردد و جمعی از زنان، پاکدامنی را به این علت رها کردند که شوهرانشان به آراستن خویش، بی توجهی نموده اند. سپس فرمود:
آیا تو خوش داری که همسرت را در حال تماشای ژولیدگی ببینی.
عرض کردم: نه.
فرمود: این همان است.
سپس فرمود: نظافت و استعمال بوی خوش و رسیدگی به سر و صورت، جزء اخلاق پیامبران است.(5)
بنابراین، باید به این زمینه آرامش روانی نیز اهمیت لازم داده شود.
5ـ نادیده گرفتن خطاها و لغزشهای یکدیگر
به جز آنان که برگزیدگان خداوند بوده ند، ارتکاب خطا برای دیگران، امری دور از انتظار نیست. زن و مرد در زندگی مشترک خویش نیز از این قاعده جدا نیستند، چه بسا، رفتار و گفتاری، موجبات پشیمانی شخص را فراهم می کند. به هر حال، نادیده انگاشتن خطای طرف قابل می تواند حداقل از توسعه ناآرامی در محیط خانه بکاهد و زمینه جبران کوتاهی را بیشتر فراهم کند.
در چنین موقعیتی که زن یا مرد به اشتباه خود پی برده و تصمیم به جبران آن دارد، طرف دیگر فورا عذر او را پذیرفته، خطای او را نادیده بگیرد. نه عذرخواهی یک طرف، نشانه زوال شخصیت است و نه پذیرش آن از طرف دیگری چنین مفهومی را دارد بلکه هر دو نشانه عشق و علاقه به زندگی است. امام سجاد(ع) در رساله حقوق، در بیان حق زن بر شوهر می فرماید:
«اما حق زن بر تو این است که بدانی خداوند، او را وسیله آرامش و انس تو قرار داده است، و نیز بدانی که او نعمتی از طرف خداوند است که باید او را اکرام کرده و به او ارفاق کنی ... و اگر اشتباهی کرد از او در گذری.»
جابر بن عبداللّه انصاری نقل می کند که روزی با پیامبر نشسته بودیم. حضرت فرمود:
آیا به شما بگویم بدترین زنان کیست؟
گفتند: آری ای رسول خدا!
پیامبر(ص) ضمن برشماری اوصاف ناپسند چنین زنی فرمود:
«و لا تقبل منه عذرا و لا تغفر له ذنبا»(6)
زنی که عذرخواهی شوهرش را نپذیرد و از اشتباه او نگذرد.
6ـ راضی بودن زن به ثروت کم شوهر
قناعت یکی از صفات بسیار ارزنده یک مسلمان است. این صفت، یکی از خواسته های ائمه(ع) بوده است، که در این باره می توان به آخرین قسمت از دعای ابوحمزه اشاره کرد:
«وَ رَضِّنی مِنَ العیشِ بما قسمتَ لی»
خدایا مرا به آنچه در زندگی نصیبم کرده ای، راضی بگردان.
چنان که در دعایی که از حضرت زهرا(س) رسیده است نیز چنین می خوانیم:
«اللّهم قَنِّعَنّی بما رَزقتَنی»
خدایا مرا به آنچه روزی ام کرده ای، قانع بگردان.
اگر در محیط خانواده، این روحیه حاکم باشد، و زن و مرد، زندگی خود را تنها بر اساس آنچه که در توانایی آنان است تنظیم کنند، بسیاری از مشکلات و ناراحتیهای روانی آنها حل خواهد شد.
امام صادق(ع) فرمود:
«مَن رَضِیَ اللّه بالیسیر من المعاش رضی اللّه منه بالیسیر من العمل»(7)
هر کس نسبت به زندگی کم، از خداوند راضی باشد، خداوند نیز در مقابل عمل کم از او راضی خواهد شد.
زن، چون رکن اصلی خانواده است، بایستی بنای زندگی را بر میانه روی و قناعت، پایه گذاری کند و از شوهرش بیش از توان و انتظار نداشته باشد.
آن حضرت در روایتی دیگر زن شایسته را این گونه معرفی می فرماید:
بهترین زنان شما زنی است که اگر چیزی به او داده شد، شکر و سپاس گوید و اگر از چیزی محروم شد، راضی و قانع باشد.(8)
همین موضوع را به صورت روشن تری در سخن پیامبر اکرم شاهدیم:
«و ایُّما امرأةِ لم ترفق بزوجها و حَمَلْته علی ما لا یقدر علیه و ما لا یطیقُ لم تقبل منها حسنة و تلقی اللّه و هو علیها غصبان»(9)
هر زنی که با شوهرش مدارا نکند و او را به چیزی و کاری که توان آن را ندارد وادار کند، هیچ عمل و حسنه ای از او قبول نخواهد شد، روز قیامت در حالی خداوند را ملاقات می کند که بر او خشمگین است.
ناگفته نماند که شوهر نیز لازم است در جهت رفاه و آسایش خانواده خویش، اهتمام ورزد و بر آنان سخت نگیرد. این ویژگی، بارها مورد تأکید روایات قرار گرفته است.
آنچه گذشت، تنها بخشی از نکات مورد توجه در زمینه آرامش محیط خانواده می باشد. موارد دیگر را به فرصتی مجدد موکول می نماییم.
پاورقی:
1ـ مکارم الاخلاق، ج1، ص229، وسائل
مهری زینهاری در اولین قسمت، ضمن اشاره به روابط متقابل
زن و شوهر و نحوه رفتاری که هر یک از آن دو باید داشته باشند به مواردی از تمایز موجود بین آن دو پرداختیم. اینک در ادامه، پاره ای از عوامل آرامش محیط خانواده مورد اشاره قرار می دهیم.
* * *
1ـ سپاسگزاری
قدردانی از زحمات و خدماتی که برای انسان، صورت می گیرد، وظیفه ای اسلامی و وجدانی، بویژه در روابط همسری است. از این رو، لازم است که مرد، فدکاری و ایثار زن را در اداره امور خانه و تربیت فرزندان ارج نهد و از او به خاطر این همه خدمات شایسته، سپاسگزاری کند.
براحتی باید تصریح کرد، زن که بار مشکلات داخل خانه را بر دوش می کشد و آن را با شوق رضایتمندی شوهر تحمل می ند، نیازمند یک لبخند تشکرآمیز شوهر است؛ چنان که مرد نیز برای اداره هر چه بهتر زندگی و آسایش خانواده اش در سرما و گرما تلاش می کند و هر چند، آن را به عنوان یک وظیفه تلقی می نماید، ولی شایسته است که از زحمات او قدردانی شود. تشکر زن و شوهر از یکدیگر، خستگی و رنج را می اهد. می توان نتیجه یک بار تشکر را تجربه نمود.
2ـ اظهار محبت
اانسان، موجودی نیازمند به محبت است. انس و الفتها از ناحیه محبت به وجود می آید. در محیط خانه نیز لازم است که زن و شوهر به این اصل عاطفی توجه کنند، زیرا دختر، پس از ترک خانه پدر و با شروع زندگی مشترک، دل به شوهر می بندد؛ محبت شوهر باید بتواند جای محبتهای پدر و مادر زن را بگیرد و مرد باید از اظهار زبانی این محبت نیز دریغ نکند. همان گونه که در بعضی از روایات نیز آمده است، جمله «تو را دوست دارم» از طرف شوهر از دل زن، بیرون نمی رود. چنین جملاتی بهترین هدیه برای همسری است که به سخن شوهررش ایمان و اعتقاد دارد. چنان که زن نیز باید این هنر را داشته باشد که به شوهر خویش، ابراز محبت کند و پایه ه ای دوستی و صفا را در زندگی، محکم نماید.
مردی به خدمت پیامبر اکرم(ص) شرفیاب شد و عرض کرد: همسری دارم، هنگامی که وارد خانه می شوم، به استقبالم می آید و وقتی که از خانه، خارج می شوم، بدرقه ام می کند و هنگامی که مرا غمگین و افسرده ببیند می گوید: چرا غمگینی؟ اگر به علت خرجی و درآم دت نگرانی که خوب، تأمین آن را خداوند به عهده گرفته است و اگر ناراحتی تو، به خاطر آخرت و قیامت است که خداوند بر این اندوه بیفزاید.
پیامبر(ص) وقتی این سخنان را از آن مرد شنید به او فرمود:
برای خداوند، کارگزارانی است و این زن جزء کارگزاران اوست. او نصف پاداش یک شهید را دارد.(1)
این حدیث، نشان دهنده نقش ویژه ای است که زن در ایجاد محیط مساعد خانه دارد و می تواند در آرامش روحی و زندگی مادی شوهر، مؤثر باشد و این خود، نوعی محبت است که در سطحی عالی، اظهار می شود.
3ـ احترام به یکدیگر
هر فردی برای خود، ارزش و شخصیت قایل است و دوست دارد که دیگران به او احترام بگذارند. مرد باید در محیط خانه، نسبت به همسرش با احترام کامل، رفتار کند. او را با احترام صدا زند، در مقابل اقوام و بستگان، او را تکریم نماید و به شدت، از تحقیر او بپرهیزد. امام صادق(ع) از پدرش امام باقر(ع) نقل می کند:
«من اتّخذ إمرأةً فلیکرِمها ... فمن اتخذها فلا یضیّعها»(2)
«هر کس همسری گرفت، باید او را عزیز بشمارد ... کسی که همسر گرفت، او را ضایع نکند»
پدری که در مقابل فرزندان خود به همسرش احترام کند، و از او به بزرگی یاد نماید به تربیت فرزندانش کمک کرده است.
4ـ پاکیزگی در محیط خانه
رعایت پاکیزگی برای هر کس و در هر جا لازم است. انسان پاکیزه، همیشه شاداب است، بدن پاکیزه، لباس تمیز و سر و صورت نظیف، بویژه در مورد زن و شوهر از نکات قابل توجه زندگی انسان است. آراستگی ظاهری در داخل خانه، یکی از وظایفی است که زن در قبال شوهر به عهده دارد.
ظاهر آراسته و لباس مناسب به خاطر شوهر، امری است که در دستورات دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است. پیامبر اکرم(ص) در بیان اوصاف یک بانوی شایسته می فرماید:
«... الذلیلة مع بعلها، المُتَبرّجة من زوجها، الحصان عن غیره»(3)
زنی که مطیع شوهرش باشد، زینت و آرامش خود را برای شوهرش انجام داده و آن را برای دیگران ظاهر نسازد.
چنان که در سخن دیگری از حضرت امام محمدباقر(ع) می خوانیم:
برای زن (در ارتباط با شوهرش) سزاوار نیست که وضع ظاهر خود را نیاراید، هر چند به آویختن گردن بندی در گردن خویش باشد و نیز پسندیده نیست که دستش را بدون رنگ، رها کند اگر چه مختصر حنایی بگذارد، هر چند سالخورده باشد.(4)
در روایات، همان گونه که به موضوع مخارج زندگی و گشایش در آن و نیز اظهار محبت علنی توجه شده است، به این نیاز طبیعی که در روابط زن و شوهر، نقش خاصی دارد، سفارش شده است.
بدیهی است که این امر پسندیده، در صورتی که خارج از حدود خانه و برای بیگانه انجام شود، حرام است و اثرات سوءِ خود را در جامعه و بویژه در محیط خانواده و روابط زن و شوهر خواهد گذاشت.
آنچه گفته شد، اختصاصی به زن ندارد، شوهر نیز شایسته است به آن توجه کند. نمونه زیر، گویای همین نکته است:
حسن بن جَهم می گوید: امام رضا(ع) را دیدم که موهای خویش را رنگ کرده بود. عرض کردم، فدایت شوم. موها را رنگ کرده اید! فرمود: آرای، زیرا آراستن خویش از جمله چیزهایی است که موجب افزایش پاکدامنی زنان می گردد و جمعی از زنان، پاکدامنی را به این علت رها کردند که شوهرانشان به آراستن خویش، بی توجهی نموده اند. سپس فرمود:
آیا تو خوش داری که همسرت را در حال تماشای ژولیدگی ببینی.
عرض کردم: نه.
فرمود: این همان است.
سپس فرمود: نظافت و استعمال بوی خوش و رسیدگی به سر و صورت، جزء اخلاق پیامبران است.(5)
بنابراین، باید به این زمینه آرامش روانی نیز اهمیت لازم داده شود.
5ـ نادیده گرفتن خطاها و لغزشهای یکدیگر
به جز آنان که برگزیدگان خداوند بوده ند، ارتکاب خطا برای دیگران، امری دور از انتظار نیست. زن و مرد در زندگی مشترک خویش نیز از این قاعده جدا نیستند، چه بسا، رفتار و گفتاری، موجبات پشیمانی شخص را فراهم می کند. به هر حال، نادیده انگاشتن خطای طرف قابل می تواند حداقل از توسعه ناآرامی در محیط خانه بکاهد و زمینه جبران کوتاهی را بیشتر فراهم کند.
در چنین موقعیتی که زن یا مرد به اشتباه خود پی برده و تصمیم به جبران آن دارد، طرف دیگر فورا عذر او را پذیرفته، خطای او را نادیده بگیرد. نه عذرخواهی یک طرف، نشانه زوال شخصیت است و نه پذیرش آن از طرف دیگری چنین مفهومی را دارد بلکه هر دو نشانه عشق و علاقه به زندگی است. امام سجاد(ع) در رساله حقوق، در بیان حق زن بر شوهر می فرماید:
«اما حق زن بر تو این است که بدانی خداوند، او را وسیله آرامش و انس تو قرار داده است، و نیز بدانی که او نعمتی از طرف خداوند است که باید او را اکرام کرده و به او ارفاق کنی ... و اگر اشتباهی کرد از او در گذری.»
جابر بن عبداللّه انصاری نقل می کند که روزی با پیامبر نشسته بودیم. حضرت فرمود:
آیا به شما بگویم بدترین زنان کیست؟
گفتند: آری ای رسول خدا!
پیامبر(ص) ضمن برشماری اوصاف ناپسند چنین زنی فرمود:
«و لا تقبل منه عذرا و لا تغفر له ذنبا»(6)
زنی که عذرخواهی شوهرش را نپذیرد و از اشتباه او نگذرد.
6ـ راضی بودن زن به ثروت کم شوهر
قناعت یکی از صفات بسیار ارزنده یک مسلمان است. این صفت، یکی از خواسته های ائمه(ع) بوده است، که در این باره می توان به آخرین قسمت از دعای ابوحمزه اشاره کرد:
«وَ رَضِّنی مِنَ العیشِ بما قسمتَ لی»
خدایا مرا به آنچه در زندگی نصیبم کرده ای، راضی بگردان.
چنان که در دعایی که از حضرت زهرا(س) رسیده است نیز چنین می خوانیم:
«اللّهم قَنِّعَنّی بما رَزقتَنی»
خدایا مرا به آنچه روزی ام کرده ای، قانع بگردان.
اگر در محیط خانواده، این روحیه حاکم باشد، و زن و مرد، زندگی خود را تنها بر اساس آنچه که در توانایی آنان است تنظیم کنند، بسیاری از مشکلات و ناراحتیهای روانی آنها حل خواهد شد.
امام صادق(ع) فرمود:
«مَن رَضِیَ اللّه بالیسیر من المعاش رضی اللّه منه بالیسیر من العمل»(7)
هر کس نسبت به زندگی کم، از خداوند راضی باشد، خداوند نیز در مقابل عمل کم از او راضی خواهد شد.
زن، چون رکن اصلی خانواده است، بایستی بنای زندگی را بر میانه روی و قناعت، پایه گذاری کند و از شوهرش بیش از توان و انتظار نداشته باشد.
آن حضرت در روایتی دیگر زن شایسته را این گونه معرفی می فرماید:
بهترین زنان شما زنی است که اگر چیزی به او داده شد، شکر و سپاس گوید و اگر از چیزی محروم شد، راضی و قانع باشد.(8)
همین موضوع را به صورت روشن تری در سخن پیامبر اکرم شاهدیم:
«و ایُّما امرأةِ لم ترفق بزوجها و حَمَلْته علی ما لا یقدر علیه و ما لا یطیقُ لم تقبل منها حسنة و تلقی اللّه و هو علیها غصبان»(9)
هر زنی که با شوهرش مدارا نکند و او را به چیزی و کاری که توان آن را ندارد وادار کند، هیچ عمل و حسنه ای از او قبول نخواهد شد، روز قیامت در حالی خداوند را ملاقات می کند که بر او خشمگین است.
ناگفته نماند که شوهر نیز لازم است در جهت رفاه و آسایش خانواده خویش، اهتمام ورزد و بر آنان سخت نگیرد. این ویژگی، بارها مورد تأکید روایات قرار گرفته است.
آنچه گذشت، تنها بخشی از نکات مورد توجه در زمینه آرامش محیط خانواده می باشد. موارد دیگر را به فرصتی مجدد موکول می نماییم.
پاورقی:
1ـ مکارم الاخلاق، ج1، ص229، وسائل
منبع:پیام زن :: خرداد 1371، شماره 3
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و هشتم مرداد ۱۳۸۹ ساعت 12:34 توسط مجيد كمالي
|
